Alberta (Canada): een stop op de uitbreiding van euthanasie?

Het belangrijkste doel van de tekst is een einde te maken aan de tweede fase van medische hulp bij sterven (Track 2 MAID), dat wil zeggen de toegang tot euthanasie voor personen van wie „een natuurlijke dood redelijkerwijs niet te verwachten is“ (een levensverwachting van minder dan 12 maanden). De federale hervorming van 2021 had namelijk de toegang tot euthanasie opengesteld voor mensen met een handicap, chronische ziekten of ondraaglijk lijden, zonder dat zij op korte termijn zouden sterven. Het is met name tegen deze ontwikkeling dat de provincie Alberta heeft besloten in te grijpen. 

Een reactie op misstanden die al jarenlang aan de kaak worden gesteld 

Deze koerswijziging betekent een belangrijke breuk in het Canadese landschap. Terwijl de federale regering nog steeds van plan is om vanaf 2027 (na een uitstel van drie jaar in 2024) de medische hulp bij sterven open te stellen voor mensen die uitsluitend aan psychische stoornissen lijden, bevestigt Alberta kwetsbare mensen te willen beschermen tegen een logica waarin de dood een antwoord zou kunnen worden op het gebrek aan zorg, sociale steun of begeleiding. 

De kritiek op de Canadese uitbreiding van euthanasie is de afgelopen jaren toegenomen, met name van belangenorganisaties voor mensen met een handicap, maar ook via rapporten van de VN. Verschillende organisaties hebben aan de kaak gesteld dat veel mensen om medische hulp bij sterven vragen, niet zozeer vanwege onbeheersbare pijn, maar vanwege een gebrek aan toegang tot huisvesting, zorg of sociale bijstand. Het debat heeft zich met name geconcentreerd rond Track 2. Voor de tegenstanders heeft deze ontwikkeling medische hulp bij sterven geleidelijk veranderd in een mogelijk antwoord op situaties van sociale of psychologische kwetsbaarheid. 

Het wetsontwerp voorziet ook in een verbod op voorafgaande verzoeken om medische hulp bij sterven (wat momenteel al mogelijk is in Québec), waarbij een persoon van tevoren zijn of haar wens zou kunnen uiten om in de toekomst euthanasie te ondergaan, mocht hij of zij op het moment zelf niet in staat zijn om hiermee in te stemmen. Alberta stelt dus dat medische hulp bij sterven alleen mag worden toegepast op basis van actuele, duidelijke en herhaalde toestemming van een persoon die op het moment van de handeling bekwaam wordt geacht. 

Een grote ethische kloof 

Afgezien van het juridische debat, legt wetsvoorstel 18 een diepe antropologische kloof bloot. Twee visies op de geneeskunde en de samenleving staan tegenover elkaar. De eerste visie beschouwt individuele autonomie als het hoogste principe: zodra iemand zijn lijden ondraaglijk acht, zou de samenleving hem moeten toestaan zijn leven in een medische omgeving te beëindigen. De tweede visie herinnert eraan dat autonomie niet los van kwetsbaarheid kan worden gezien. Een samenleving die de dood aanbiedt aan mensen die verzwakt zijn door ziekte, een handicap, isolatie of onzekerheid, loopt het risico dat een ‘recht’ geleidelijk verandert in impliciete druk. Kan de toestemming van de patiënt dan nog als volledig vrijwillig worden beschouwd? 

De Canadese casus illustreert goed de doos van Pandora die de legalisering van euthanasie opent: in minder dan tien jaar tijd is medische hulp bij sterven geëvolueerd van een strikt gereglementeerde uitzondering voor mensen in de laatste levensfase naar een banalisering van de praktijk die zich steeds verder heeft uitgebreid. In een poging deze dynamiek een halt toe te roepen, herinnert Alberta eraan dat het mogelijk – en zelfs noodzakelijk – blijft om waarborgen in te bouwen tegen een logica waarin het recht om te sterven de maatschappelijke plicht om de meest kwetsbaren te beschermen dreigt te verdringen.