Uitbreiding van euthanasie naar psychische aandoeningen: zal Canada van gedachten veranderen?

Oorspronkelijk gepland voor 17 maart 2024, was de uitbreiding van de AMM naar psychische stoornissen al door de Canadese regering uitgesteld tot 17 maart 2027, nadat zij na overleg met de provincies, zorgverleners en diverse deskundigen had vastgesteld dat het systeem nog niet klaar was om deze hervorming door te voeren. 

Tussen maart en mei 2026 heeft de commissie – bestaande uit Canadese senatoren en parlementsleden – 44 getuigen gehoord en 32 schriftelijke bijdragen ontvangen (van deskundigen, clinici, psychologen, …). De naar voren gebrachte punten van zorg blijven dezelfde als in de eerdere rapporten van 2022 en 2024: de moeilijkheid, of zelfs onmogelijkheid, om vast te stellen of een psychische stoornis onherstelbaar is, en het gebrek aan consensus binnen de medische gemeenschap hierover; de soms vage grens tussen een verzoek om medische hulp bij zelfdoding en suïcidale gedachten; en de risico’s voor de bescherming van kwetsbare personen. 

Aangezien het Comité van mening is dat deze obstakels nog lang niet zijn weggenomen, beveelt het aan dat „de Canadese regering het Wetboek van Strafrecht wijzigt om personen bij wie de enige onderliggende medische aandoening een psychische stoornis is, voor onbepaalde tijd uit te sluiten van het recht op medische hulp bij sterven”. 

Deze aanbeveling verdeelt de politieke klasse echter. Het Bloc Québécois hekelt dit als een achteruitgang van verworven rechten en is van mening dat een uitsluiting voor onbepaalde tijd de betrokkenen zou dwingen zich tot de rechter te wenden om hun rechten te doen gelden. De conservatieve parlementslid Tamara Jansen is daarentegen verheugd over deze aanbeveling , die volgens haar „miljoenen levens kan redden“ als deze wordt opgevolgd. 

Het valt nog te bezien of deze aanbeveling daadwerkelijk in de praktijk zal worden gebracht. Parlementslid Markus Polwowski, medevoorzitter van de Gemengde Commissie, verklaarde in zijn aanvullende opinie bij het rapport: „De aanbeveling om mensen met een psychische aandoening geen toegang tot medisch begeleide zelfdoding te verlenen, betekent niet dat we de weg inslaan om zelfdoding te verbieden of de autonomie van mensen te beperken. Het komt er veeleer op neer dat de staat weigert mensen met een psychische aandoening te helpen hun leven te beëindigen, of toe te staan dat zorgverleners dit in hun plaats doen”, zonder hen vooraf alle middelen te hebben geboden om tot het einde toe gehoord en begrepen te worden. 

Het debat roept uiteindelijk een fundamentele vraag op: het gaat niet alleen om de vraag of iemand het recht heeft om te willen sterven, maar ook om de vraag of de staat actief moet bijdragen aan de verwezenlijking van die keuze. Op het gebied van de geestelijke gezondheidszorg maken de moeilijkheden bij het inschatten van de prognose voor herstel en de aanhoudende tekortkomingen in de toegang tot zorg deze kwestie bijzonder complex. 

Ook de Belgische ervaring illustreert deze vraagstukken: talrijke psychiaters wijzen erop dat wanhoop en de wens om te sterven juist de symptomen zijn van een depressie. Daarom roept het verzoek om euthanasie de vraag op naar de aard van de hulp die aan iemand met een psychische aandoening wordt geboden. Het geval van een 24-jarige vrouw, die toestemming had gekregen voor euthanasie maar daar vervolgens van afzag nadat ze weer zin in het leven had gekregen, toont aan hoe veranderlijk de wens om te sterven kan zijn.  

De kwestie van de uitbreiding van de toestemming voor euthanasie naar mensen met psychische stoornissen roept de vraag op welke plaats daadwerkelijk wordt ingeruimd voor hun begeleiding, en of er garantie is op voortdurende en aangepaste ondersteuning.