Europees schandaal rond kunstmatige voortplanting (MBV): minstens 197 kinderen verwekt via een donor die drager is van een kankerverwekkend gen (waarvan 53 in België)
Op 7 januari heeft de Commissie Volksgezondheid en Gelijke Kansen van het Belgische federale parlement minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke gehoord over het schandaal rond gameten. De volksvertegenwoordigers willen weten hoe een dergelijke overschrijding mogelijk is geweest, terwijl de Belgische wet van 2007 het aantal vrouwen dat zaadcellen van dezelfde donor mag ontvangen, tot zes beperkt.
In juni 2025 werd bekend dat vruchtbaarheidsklinieken in België, maar ook in verschillende andere Europese landen, zaadcellen hadden gebruikt van dezelfde donor die drager was van de TP53-genmutatie, die mogelijk kanker veroorzaakt bij zijn nakomelingen. Tot nu toe zijn er in Europa minstens 197 kinderen geboren uit zijn donorschap (waarvan 53 alleen al in België). Er zijn verschillende tekortkomingen vastgesteld, zowel bij het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten (FAGG) als bij de vruchtbaarheidsklinieken en gametenbanken.
In de periode tussen 2008 tot 2017 bestond er geen betrouwbare manier om de nationale limiet van zes vrouwen per gametendonor te controleren. Fertidata, het gecentraliseerde Belgische register dat sinds 2024 het mogelijk maakt om de gegevens van donoren te centraliseren en deze controle uit te voeren, bestond toen nog niet. Deze limiet werd dan ook meerdere keren overschreden door de vruchtbaarheidsklinieken. Bovendien heeft het FAGG, dat in 2023 werd gewaarschuwd voor verschillende gevallen van kanker bij kinderen van dezelfde donor, niet onmiddellijk de nodige maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat elke familie op de hoogte werd gebracht van het gezondheidsrisico voor hun kind. Sommige families werden pas in 2025 op de hoogte gebracht en andere zijn nog steeds niet op de hoogte van deze tragedie, aangezien verschillende vruchtbaarheidsklinieken hun deuren hebben gesloten.
Ten slotte wijst deze tragedie op een tekortkoming op internationaal niveau, aangezien er geen Europese limiet bestaat voor het aantal kinderen per donor. Hoewel de Belgische wet bepaalt dat centra ervoor moeten zorgen dat gameten niet aan meer dan zes ontvangers worden verstrekt wanneer ze gameten inbrengen, is het onmogelijk om controle uit te oefenen op een buitenlandse spermabank. De quota worden dus niet altijd nageleefd, niet alleen binnen eenzelfde land, maar ook tussen landen onderling.
Naar aanleiding van dit gezondheidsshandaal heeft de Belgische minister van Volksgezondheid verschillende maatregelen aangekondigd :
- Vanaf nu en zonder te wachten op de goedkeuring van een wettelijk kader, zullen de vruchtbaarheidsklinieken, zodra het FAGG wordt gewaarschuwd dat de quota zijn overschreden, de betrokken gezinnen moeten informeren dat zij, indien zij dat wensen, kunnen vragen om te weten om hoeveel kinderen het gaat.
- De nieuwe SoHo-verordening (aangenomen in 2025 en waarvan de toepassing is voorzien in 2027) bepaalt dat de Europese spermabanken voortaan rekening moeten houden met de quota van elke lidstaat, met name het aantal verwekte kinderen. De overheid van het land waar de bank zich bevindt, moet toezien op de naleving van deze verplichting. Een werkgroep buigt zich momenteel over de haalbaarheid van een beperking tot 25 gezinnen die op Europees niveau gebruik kunnen maken van gameten van dezelfde donor.
Dit drama, waarvan nog niet bekend is hoeveel kinderen erdoor getroffen zijn, werpt opnieuw de delicate vraag op of het doneren van gameten in het belang van de kinderen is. Het naleven van de quota neemt het risico dat eigen is aan dit soort voortplanting niet weg, waarbij het doneren van gameten de gezondheidsrisico's vergroot. Deze risico's zijn zowel fysiek als psychologisch van aard, wanneer de anonimiteit van de donoren het onmogelijk maakt om toegang te krijgen tot de afkomst.
